چرا بیماری‌ خودایمنی در زنان بیشتر از مردان بروز می‌کند؟

کد نظام پزشکی ۸۵۸۰۸

پزشک تاییدکننده: دکتر مریم الماسی

جراح و متخصص زنان، لاپاراسکوپی، هیستروسکوپی و عضو انجمن علمی جراحی‌های کم‌تهاجمی زنان

کد نظام پزشکی: ۸۵۸۰۸

بیماری خودایمنی در زنان چیست؟

زمانی‌که سیستم ایمنی بدن، به جای حمله به عوامل خارجی مانند ویروس‌ها و باکتری‌ها، به سلول‌ها و بافت‌های سالم بدن حمله می‌کند، فرد درگیر بیماری خود‌ایمنی شده است.

این حمله باعث التهاب، آسیب و اختلال در عملکرد اندام‌های مختلف بدن می‌شود. این گروه از بیماری‌ها معمولاً مزمن هستند و نیاز به مدیریت طولانی‌مدت دارند.

بیماری خود ایمنی در زنان شایع‌تر از مردان است، به‌طوری‌که حدود ۷۸ تا ۸۰ درصد موارد ابتلا به این نوع بیماری‌ها، مربوط به زنان می‌شود.

لیست بیماری‌های خودایمنی در زنان

بیش از ۱۰۰ نوع بیماری خودایمنی شناخته شده وجود دارد که می‌توانند پوست، مفاصل، سیستم عصبی، غدد درون‌ریز، دستگاه گوارش و حتی قلب و کلیه‌ها را درگیر کنند. برخی از شایع‌ترین آن‌ها عبارتند از:

• آرتریت روماتوئید
• لوپوس (لوپوس اریتماتوز سیستمیک)
• مولتیپل اسکلروزیس (ام اس)
• اسکلرودرمی
• پسوریازیس
• سندرم شوگرن
• بیماری کرون
• کولیت اولسراتیو
• دیابت نوع ۱
• هاشیموتو (التهاب خودایمنی تیروئید)
• میوزیت و درماتومیوزیت

بعضی از بیماری‌های خودایمنی مانند مولتیپل اسکلروزیس یا میوزیت اگر درمان نشوند، می‌توانند عوارض جدی به‌همراه داشته باشند و خطرناک‌ترین بیماری خودایمنی برای فرد خاص محسوب شوند.

اما بعضی دیگر مانند پسوریازیس، اسکلرودرمی و لوپوس به عنوان بیماری خودایمنی پوستی شناخته می‌شوند و برای افراد خطر جانی ندارند.

چرا بیماری خودایمنی می‌گیریم؟

علت بیماری خودایمنی هنوز به‌طور کامل مشخص نیست اما ترکیبی از عوامل ژنتیکی، هورمونی و محیطی نقش دارد. زنان به دلیل داشتن دو کروموزوم X ،در مقابل یک کروموزوم X مردان، احتمال ابتلا بیشتری به بیماری خودایمنی دارند.

چراکه مولکول XIST که برای غیرفعال‌سازی یکی از کروموزوم‌های X در زنان تولید می‌شود، ممکن است در برخی شرایط باعث تحریک اشتباه سیستم ایمنی شود و یکی از دلایل شیوع بیشتر بیماری‌های خودایمنی در زنان باشد.

عوامل موثر دیگر در ابتلا به بیماری‌های خود ایمنی شامل موارد زیر است:

• سابقه خانوادگی
• سیگار کشیدن
• قرار گرفتن در معرض برخی مواد شیمیایی
• عفونت‌های ویروسی، مانند ویروس اپشتین-بار (Epstein-Barr) یا کووید-۱۹

هورمون استروژن که مسئولیت پریود، یائسگی، بارداری، میل جنسی و حتی سلامت استخوان در زنان را برعهده دارد، باعث قوی‌تر شدن پاسخ ایمنی و در نتیجه افزایش شدت التهاب و بیماری خودایمنی می‌شود.

علائم بیماری خودایمنی در زنان

علائم بیماری‌های خودایمنی در زنان با توجه به نوع بیماری متفاوت است و اغلب به‌صورت دوره‌ای ظاهر شده و سپس کاهش پیدا می‌کند. نشانه‌های شایع شامل موارد زیر است:

• درد، تورم یا سفتی مفاصل
• خستگی شدید و طولانی‌مدت
• ضعف عضلانی
• مشکلات پوستی (مانند قرمزی، پوسته‌ریزی یا سفت شدن پوست)
• مشکلات بینایی
• التهاب عمومی (قرمزی، گرما، تورم و درد در نواحی مختلف)
• افزایش قند خون (در دیابت نوع ۱)

این علائم ممکن است با فعالیت بدنی، خوردن یا آشامیدن بعضی غذاها و نوشیدنی‌ها، مضطرب شدن یا صرفا در زمان خاصی از روز شدیدتر شوند. اگر این نشانه‌ها تکرار شدند یا زندگی روزمره شما را مختل کردند، حتما به پزشک مراجعه کنید.

یائسگی زودرس و بیماری خودایمنی

ارتباط مستقیم و مشخصی بین یائسگی زودرس و شروع بیماری خودایمنی اعلام نشده اما تغییرات هورمونی در دوره نزدیک به یائسگی می‌تواند بر شدت علائم بعضی از بیماری‌های خودایمنی در زنان تأثیر بگذارد.

درمان بیماری خودایمنی

درمان قطعی برای اکثر بیماری‌های خودایمنی وجود ندارد اما مدیریت مناسب آنها می‌تواند علائم را کم و گاهی حتی بیماری را وارد دوره خاموشی (remission) کند. دوره خاموشی زمانی است که در آن علائم برای مدت طولانی کم یا ناپدید می‌شوند.

روش‌های درمان و مدیریت معمولاً شامل موارد زیر هستند:

• داروهای ضدالتهاب (کورتیکواستروئیدها یا ضدالتهاب‌های غیراستروئیدی)
• داروهای سرکوب‌کننده یا تعدیل‌کننده سیستم ایمنی
• داروهای تسکین‌ درد
• فیزیوتراپی و کاردرمانی
• در بعضی موارد انجام تزریق‌های خاص (مانند IVIG)
• رژیم غذایی ویژه (مثل رژیم بدون گلوتن در سلیاک)

نمی‌توان هیچ کدام از درمان‌های بالا را بهترین دارو برای بیماری خودایمنی معرفی کرد. چراکه انتخاب دارو و درمان کاملاً شخصی‌سازی‌ می‌شود و بستگی به نوع بیماری، شدت علائم و شرایط فرد دارد.

برای بیماری خودایمنی به چه دکتری مراجعه کنیم؟

چنان‌چه علائم جدید در شما پیدا شد یا علائم قبلی تشدید شدند، ابتدا به پزشک عمومی مراجعه کنید. اغلب پزشک عمومی برای تشخیص دقیق و درمان بیماری‌های خودایمنی، شما را سمت متخصص روماتولوژی (روماتولوژیست) می‌فرستد.

روماتولوژیست پزشکی است که ابتدا تخصص داخلی گذرانده و سپس در بیماری‌هایی مانند آرتریت روماتوئید، لوپوس، اسکلرودرما و بسیاری از بیماری‌های التهابی آموزش دیده است.

درصورت مشاهده موارد زیر باید فورا به اورژانس مراجعه کنید:

– تنگی نفس شدید
-درد قفسه سینه
-سردرد ناگهانی خیلی شدید
-ضعف ناگهانی یا سرگیجه شدید

کلام پایانی

بیماری خودایمنی در زنان و مردان زیادی ناگهان یا به‌مرور ظهور می‌کند و گاهی باعث ناامیدی در شخص می‌شود. فراموش نکنید که شاید درمان قطعی برای بیماری‌های خودایمنی وجود نداشته باشد اما بسیاری از زنان و مردان با پیگیری به‌موقع و مدیریت، زندگی طولانی و باکیفیتی دارند.

منابع: clevelandclinic، pmc.ncbi.nlm.nih.gov، med.stanford.edu