علت بلوغ زودرس در دختران چیست و چه عوارضی دارد؟

کد نظام پزشکی 108666

پزشک تاییدکننده: دکتر آزاده مهدیان

جراح و متخصص زنان، زایمان و نازایی از دانشگاه علوم پزشکی تهران و دارای مدرک تکمیلی سونوگرافی و لاپاراسكوپی پیشرفته از دانشگاه تهران

کد نظام پزشکی: 108666

بلوغ بخشی طبیعی از رشد هر فرد است اما وقتی این فرایند زودتر از زمان خودش اتفاق می‌افتد، برای والدین نگران‌کننده است. در چنین شرایطی، بدن کودک سریع‌تر از معمول تغییر می‌کند و ویژگی‌هایی در او ظاهر می‌شود که معمولا در سنین بالاتر دیده می‌شوند. به این وضعیت بلوغ زودرس گفته می‌شود که شناخت بهتر آن کمک می‌کند تا فرزندتان را در این مرحله حساس رشد، با آرامش و آگاهی بیشتری همراهی کنید.

بلوغ زودرس چیست؟

در بلوغ زودرس (early puberty) تغییرات جسمی و هورمونی دوران نوجوانی زودتر از زمان معمول، اتفاق می‌افتد. در واقع بدن دختران زودتر از سن قانونی شروع به ترشح هورمون‌هایی می‌کند که باعث بروز ویژگی‌های جنسی ثانویه می‌شوند.

این هورمون‌ها LH ،FSH و استروژن هستند که از غده هیپوفیز ترشح شده و با تحریک تخمدان‌ها باعث رشد سینه‌، شروع پریود، رشد موهای ناحیه تناسلی و زیر بغل و تغییرات پوستی می‌شوند.

بلوغ زودرس در چه سنی است؟

به‌طور طبیعی، بلوغ در دختران بین ۸ تا ۱۳ سالگی و در پسران بین ۹ تا ۱۴ سالگی شروع می‌شود. اگر نشانه‌های بلوغ در کودک زودتر از سن ۸ سالگی ظاهر ‌شود، می‌توانیم بگوییم که او بلوغ زودرس دارد. بلوغ زودرس می‌تواند از سن ۷ و ۸ سالگی یا حتی کمتر از ۷ سالگی آغاز شود.

علت بلوغ زودرس در دختران چیست؟

بلوغ زودرس در دختران به دو نوعِ بلوغ زودرس مرکزی و محیطی که به‌تریتیب وابسته و مستقل از هورمون GnRH هستند، تقسیم می‌شود.

۱. بلوغ زودرس مرکزی (وابسته به هورمون GnRH)

مغز هورمون GnRH را زودهنگام ترشح می‌کند و این باعث فعال شدن زودرس هورمون‌های جنسی می‌شود. علت دقیق آن در بسیاری از موارد مشخص نیست، اما گاهی شامل موارد زیر است:

• آسیب، تومور یا عفونت‌های مغزی
• ناهنجاری‌های ساختاری مغز
• پرتو درمانی مغز

۲. بلوغ زودرس محیطی (مستقل از GnRH)

تغییرات بلوغ بدون دخالت محور مغز و هیپوفیز شروع می‌شوند و معمولا به‌خاطر مشکل در تخمدان‌ها یا غدد فوق‌کلیوی هستند. این شرایط گاهی به‌دلیل موارد زیر اتفاق می‌افتد:

• تومورهای تخمدان یا غده فوق‌کلیوی
• تومورهایی که هورمون HCG تولید می‌کنند
• کم‌کاری شدید تیروئید
• بیماری‌های مادرزادی غده فوق‌کلیوی
• تماس کودک با محصولات حاوی استروژن مثل کرم‌ها یا مکمل‌ها

چه عواملی خطر بلوغ زودرس در دختران را افزایش می‌دهد؟

بعضی شرایط و ویژگی‌ها می‌توانند خطر بروز بلوغ زودرس در دختران را افزایش دهند:

• جنس مؤنث بودن
• اضافه وزن یا سبک زندگی کم‌تحرک
• سابقه خانوادگی
• قرار گرفتن در معرض هورمون‌های خارجی (مکمل‌ها، داروها یا محصولات آرایشی و بهداشتی)
• استرس مزمن

آیا بلوغ زودرس خطرناک است؟

بلوغ زودرس معمولا خطرناک نیست، اما می‌تواند باعث تغییرات جسمی و فشارهای روانی برای کودک شود.

در بلوغ زودرس رشد سریع استخوان‌ها باعث می‌شود صفحات رشد زودتر از حالت طبیعی بسته شوند و قد نهایی کودک کوتاه‌تر از حد معمول شود.

همچنین از نظر روانی، این وضعیت ممکن است باعث شود دختران خود را متفاوت از همسالان‌شان ببینند و احساس اضطراب، کاهش اعتمادبه‌نفس یا کمبود عزت‌نفس پیدا کنند.

اگر متوجه شدید که کودک‌تان زودتر از حد معمول علائم بلوغ را نشان می‌دهد، به پزشک مراجعه کنید تا علت آن بررسی شود.

عوارض بلوغ زودرس در دختران چیست؟

بلوغ زودرس می‌تواند تاثیرات مختلفی روی بدن و روان دختران داشته باشد. این موارد شامل:

• رشد سریع اولیه که ممکن است در نهایت قد نهایی کودک کوتاه‌تر شود.
• تغییرات سریع هورمونی که می‌تواند خطر اضافه‌وزن یا مشکلات متابولیک را افزایش دهد.
• تفاوت ظاهری نسبت به همسالان که ممکن است اضطراب یا کاهش اعتمادبه‌نفس ایجاد کند.
• چالش در تعاملات اجتماعی

چه غذاهایی می‌توانند خطر بلوغ زودرس را افزایش دهند؟

مصرف بیش از حد بعضی از غذاها و نوشیدنی‌ها می‌تواند خطر بروز بلوغ زودرس را افزایش دهد:

سویا: حاوی فیتواستروژن است و می‌تواند زمینه‌ساز بلوغ زودرس شود. بهتر است مصرف دانه‌ها و محصولات سویا تا بعد از سن رشد محدود شود.

غذاهای چرب و شیرین: استفاده زیاد از فست‌فودها و خوراکی‌های شیرین علاوه‌ بر افزایش وزن، می‌تواند مشکلات هورمونی و بلوغ زودرس را تشدید کند.

بال، جگر و اندام‌های مرغ: اندام‌هایی مثل سنگدان، کتف و بال ممکن است هورمون‌هایی داشته باشند که سطح هورمون‌های بدن دختران را تغییر دهند و بلوغ زودرس را تحریک کنند.

کافئین: مصرف نوشیدنی‌ها یا مواد غذایی حاوی کافئین می‌تواند باعث تغییرات هورمونی در دختران شود.

گوشت قرمز: دخترانی که قبل از سن بلوغ بیش از ۱۲ بار در هفته گوشت قرمز مصرف می‌کنند، دو برابر سایرین در معرض بلوغ زودرس قرار دارند.

آیا می‌توان از بلوغ زودرس جلوگیری کرد؟

جلوگیری از بلوغ زودرس دختران به‌طور کامل امکان‌پذیر نیست، زیرا عواملی مثل ژنتیک یا بیماری‌های مادرزادی قابل کنترل نیستند اما می‌توانید با رعایت این نکات احتمال بروز بلوغ زودرس در دختر خود را کمتر کنید:

• رعایت رژیم غذایی سالم
• حفظ وزن مناسب و سبک زندگی فعال
• انجام ورزش منظم و فعالیت بدنی کافی
• کاهش تماس با هورمون‌های خارجی
• ایجاد محیط آرام و کاهش اضطراب کودک

چطور بلوغ زودرس را تشخیص دهیم؟

تشخیص بلوغ زودرس معمولا بر اساس مشاهده تغییرات جسمی و بررسی پزشکی انجام می‌شود. بعضی از علائم بلوغ زودرس در دختران و روش‌های تشخیص شامل موارد زیر هستند:

• رشد سینه‌ها
• رشد موهای زائد
• شروع قاعدگی قبل از ۸ سالگی
• بررسی ترشح هورمون‌ها
• سونوگرافی تخمدان
• بررسی رشد استخوان‌ها
• تاریخچه خانوادگی و معاینه بالینی

مقاله مرتبط:

همه‌‌چیز درباره اولین پریود؛ نکاتی که دختران و والدین‌شان باید بدانند

اگر به‌عنوان یک دختر هنوز اولین پریود خود را تجربه نکرده باشید، ممکن است سوالات زیادی در مورد آن بر ... مطالعه

درمان بلوغ زودرس دختران

درمان بلوغ زودرس دختران بسته به علت و شدت آن، می‌تواند متفاوت باشد:

درمان بلوغ زودرس با دارو

بیشتر کودکان دختری که دچار بلوغ زودرس مرکزی هستند، معمولا با دارو درمان می‌شوند. پزشک درمانی تجویز می‌کند که با مهار هورمون‌های کنترل‌کننده تخمدان‌ها، ترشح هورمون‌های جنسی را کاهش می‌دهد.

این کار باعث می‌شود روند بلوغ کمی به تأخیر بیفتد و کودک فرصت داشته باشد رشد طبیعی خود را ادامه دهد و قد نهایی‌ او تحت تأثیر قرار نگیرد.

این نوع درمان معمولا به‌شکل تزریق منظم تجویز می‌شود و تا زمانی که پزشک تشخیص دهد، ادامه پیدا می‌کند.

درمان بلوغ زودرس با جراحی

در موارد نادر، اگر علت بلوغ زودرس مشکلات ساختاری یا وجود تومور در غدد درون‌ریز یا تخمدان‌ها باشد، ممکن است جراحی تشخیص داده شود. هدف از جراحی برداشتن تومور یا اصلاح ساختار غده است تا تولید هورمون‌های اضافی کم شود و فرد روند طبیعی رشد خود را طی کند.

کلام پایانی

بلوغ زودرس دختران ممکن است نگران کننده باشد اما با شناخت علائم و دلایل آن، کنترل این شرایط ساده‌تر می‌شود. اگر تغییرات غیرمعمول در رشد جسمی دخترتان دیدید، بهترین کار مراجعه به پزشک متخصص است تا در صورت نیاز، درمان مناسب را برای فرزندتان شروع کند.

منابع: Mayoclinic ،Clevelandclinic