برای درمان جوش‌های هورمونی چکار کنیم؟

جوش‌های هورمونی چه شکلی هستند؟

برخلاف جوش‌های سرسیاه یا سرسفید که سطحی‌اند و زود خوب می‌شوند، جوش‌های هورمونی معمولا عمیق‌تر، دردناک‌تر و سرسخت‌تر از جوش‌های سطحی هستند. این نوع جوش بیشتر به شکل دانه‌های قرمز و ملتهب، برجستگی‌های چرکی یا گره‌های سفت زیرپوستی و تورم خود را نشان می‌دهد که سرشان به‌راحتی دیده نمی‌شود و لمس‌کردن‌شان دردناک است.

جوش هورمونی چانه دقیقا یکی از همین انواع جوش هورمونی است که چند روز قبل از پریود ظاهر می‌شود، بزرگ‌تر و دردناک‌تر از حد معمول است و بعد از چرخه پریود کم‌کم از بین می‌رود. تفاوت دیگر جوش هورمونی با جوش معمولی، الگوی تکرارشونده‌شان است؛ یعنی تقریبا هر ماه، در همان ناحیه و با همان شکل دیده می‌شود.

از کجا بفهمیم جوش‌های‌مان هورمونی است؟

برای تشخیص جوش هورمونی نمی‌توانیم صرفا از روی ظاهر جوش متوجه آن شویم؛ جوش‌های هورمونی ترکیبی از چند نشانه هستند که باید کنار هم دیده شود.

الگوی زمانی ظاهر شدن جوش

یکی از رایج‌ترین حالت‌ها، جوش‌های هورمونی پریود است؛ جوش‌هایی که هر ماه در بازه زمانی مشخصی، معمولا چند روز قبل از پریود، ظاهر و بعد از آن بهتر می‌شوند. اگر جوش شما هم چنین ریتم ماهانه‌ای دارد، احتمال هورمونی بودنش بالاست.

محل بروز جوش

جوش‌های متمرکز روی چانه، خط فک و اطراف دهان بیشتر نشانه آکنه هورمونی هستند؛ درحالی‌که جوش‌های پراکنده در نقاط مختلف صورت معمولا این الگو را ندارند.

مقاومت جوش به درمان معمولی

جوش‌هایی که با شوینده و کرم‌های ساده بهتر نمی‌شوند و مدام برمی‌گردند. این سرسختی خودش یکی از نشانه‌های مهم ریشه هورمونی جوش است.

علائم همراه جوش

جوش‌های هورمونی معمولا در کنار علائم دیگر مثل قاعدگی نامنظم، رشد موی زائد روی صورت، ریزش موی الگوی مردانه یا افزایش ناگهانی وزن اتفاق می‌افتند.

البته اگر چند مورد از این نشانه‌ها باهم دیده شوند، احتمال دخالت یک اختلال هورمونی زمینه‌ای مثل سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PMOS) بیشتر می‌شود.

برای اطمینان از این مسئله، توصیه می‌کنیم حتما با پزشک مشورت کنید تا دکتر با  معاینه، پرسیدن سابقه پزشکی و در صورت نیاز آزمایش خون، تشخیص قطعی بدهد.

محل جوش‌های هورمونی کجای بدن است؟

جوش‌های هورمونی بیشتر در نقاطی ظاهر می‌شوند که غدد چربی پوست فعال‌تر هستند. صورت، نیمه پایینی یعنی چانه، خط فک و اطراف دهان رایج‌ترین نواحی مرتبط با جوش هورمونی صورت به شمار می‌روند؛ به همین دلیل جوش هورمونی چانه یکی از شایع‌ترین شکل‌های این مشکل است.

البته که جوش هورمونی پیشانی هم دیده می‌شود، ولی معمولا به‌اندازه ناحیه فک و چانه مشخصه اصلی آکنه هورمونی نیست و بیشتر به عوامل دیگری مثل چربی پوست یا محصولات آرایشی مرتبط است.

علاوه بر چانه و پیشانی، جوش هورمونی بدن روی سینه، شانه‌ها، گونه‌ها و گردن هم شایع است، چون این نواحی هم غدد چربی نسبتا فعالی دارند.

اگر جوش‌ها به‌طور ناگهانی، شدید و پراکنده در چند ناحیه از بدن هم‌زمان ظاهر شوند، بهتر است در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید؛ چون احتمالا چیزی فراتر از نوسانات معمولی هورمونی است.

تفاوت جوش هورمونی و کبدی چیست؟

جوش کبدی اصطلاحی است که بیشتر در گفت‌وگوهای روزمره شنیده می‌شود ولی یک تشخیص رسمی پزشکی نیست.

چیزی که معمولا به‌عنوان جوش کبدی شناخته می‌شود، در واقعیت همان آکنه هورمونی یا التهابی معمولی است که به‌دلیل چربی پوست، باکتری و نوسانات هورمونی اتفاق می‌افتد و ارتباط چندانی با سلامت کبد ندارد.

تفاوت اصلی جوش هورمونی و کبدی در الگوی بروز آن‌هاست. جوش هورمونی معمولا یک ریتم زمانی مشخص دارد؛ نزدیک پریود بدتر می‌شود، در بارداری یا یائسگی تغییر می‌کند و بیشتر روی چانه و خط فک ظاهر می‌شود. درحالی‌که، آنچه به‌اشتباه جوش کبدی نامیده می‌شود، چنین الگوی مشخصی ندارد و می‌تواند در هر نقطه از صورت ظاهر شود.

برای آگاهی بیشتر درباره نقش هورمون‌ها در چرخه پریود، این مقاله را حتما بخوانید:

چطور جوش‌های هورمونی را درمان کنیم؟

برای درمان جوش‌های هورمونی چانه، نمی‌توانیم یک نسخه ثابت برای همه داشته باشیم؛ چرا که شدت جوش، سن، جنسیت و شرایطی مثل بارداری یا شیردهی می‌توانند روی روند درمان تاثیر بگذارند.

در این مسیر، صبر بخشی از درمان است و اغلب درمان‌ها چند هفته تا چند ماه طول می‌کشند تا نتیجه واقعی خودشان را نشان دهند.

هم پماد و هم قرص ضد جوش هورمونی باید با در نظر گرفتن سابقه پزشکی فرد، بارداری یا شیردهی و داروهای دیگری که مصرف می‌کند، توسط پزشک انتخاب شوند؛ مصرف خودسرانه این داروها می‌تواند نتیجه جبران‌ناپذیری به همراه داشته باشد.

جوش خفیف: روتین پوستی ساده همراه با داروهای موضعی مثل بنزوئیل پراکسید، آزلائیک اسید یا رتینوئیدهای موضعی.

جوش متوسط تا شدید: مصرف داکسی سایکلین برای کاهش التهاب و کنترل باکتری

جوش کیستی یا مقاوم: داروهای هورمونی (مانند قرص‌های ضدبارداری ترکیبی در زنان)، ایزوترتینوئین یا تزریق کورتیکواستروئید داخل آکنه هورمونی.

برای درمان جوش‌های هورمونی چی بخوریم؟

نبایدهای غذایی برای جوش‌ هورمونی:

• نان سفید، برنج سفید، سیب‌زمینی سرخ‌کرده
• نوشابه و نوشیدنی‌های شیرین
• شکلات و شیرینی‌های صنعتی
• چیپس و اسنک‌های فرآوری‌شده
• فست‌فود و غذاهای سرخ‌کردنی

بایدهای غذایی برای جوش‌ هورمونی:

• سبزیجات برگ‌سبز (اسفناج، کاهو، کلم)
• میوه‌های رنگی (توت‌فرنگی، انار، مرکبات)
• آجیل و دانه‌ها (گردو، بادام، تخم کتان)
• ماهی‌های چرب (سالمون، ماهی خال‌مخالی)
• غلات کامل (جو دوسر، برنج قهوه‌ای)

تغذیه به‌تنهایی جوش هورمونی را از بین نمی‌برد ولی در کنار فرایند درمان اصلی به کنترل التهاب کمک می‌کند. سعی کنید قند، نان سفید، نوشیدنی‌های شیرین و تنقلات فرآوری‌شده را کمتر بخورید.

این خوراکی‌ها قند خون را سریع بالا می‌برند و این موضوع می‌تواند روی هورمون‌ها و التهاب پوست اثر بگذارد. در عوض، سبزیجات و میوه بیشتری بخورید؛ چون این‌ها به سلامت کلی پوست کمک می‌کنند.

برای جوش هورمونی چه دمنوشی بخوریم؟

هیچ دمنوشی را نمی‌توان درمان جوش‌های هورمونی دانست. بااین‌حال، بعضی دمنوش‌ها مثل چای سبز به دلیل داشتن ترکیبات آنتی‌اکسیدانی و ضدالتهابی ممکن است در کنار سایر عوامل سبک زندگی، اثرات مفیدی داشته باشند. دمنوش‌های بدون کافئین نیز ممکن است با ایجاد آرامش و کمک به کیفیت خواب، به‌طور غیرمستقیم بخشی از یک سبک زندگی سالم‌تر باشند.

بنابراین بهتر است دمنوش را کمک جانبی، نه درمان جوش در نظر بگیرید؛ به‌خصوص اگر جوش‌ها مداوم یا شدید باشند، بهتر است علت هورمونی و درمان مناسب توسط پزشک بررسی شود.

آیا رازیانه برای جوش‌های هورمونی مفید است؟

کمتر کسی را می‌توان یافت که دنبال درمان جوش‌های هورمونی رفته باشد و پیشنهاد مصرف رازیانه را نشنیده باشد. این گیاه در طب سنتی به‌خاطر اثرات شبه‌هورمونی‌اش بسیار معروف است که هم به صورت دم‌کرده و هم به‌عنوان ماسک موضعی روی جوش‌ها توصیه می‌شود.

ولی واقعیت این‌ است که شواهد علمی قطعی و کافی برای اثبات اینکه رازیانه واقعا می‌تواند جوش هورمونی را کنترل یا درمان کند، وجود ندارد.

نکته مهم‌تر این که مصرف خودسرانه رازیانه خطرناک است، به‌خصوص در دوران بارداری، شیردهی، در کنار داروهای هورمونی یا در افرادی که سابقه سرطان‌های وابسته به هورمون دارند.

بنابراین تحت هیچ شرایطی، رازیانه را یک درمان قطعی ندانید و اگر جوش‌ها مداوم و آزاردهنده هستند، علت اصلی را با کمک پزشک بررسی کنید.

چطور از زدن جوش‌های هورمونی جلوگیری کنیم؟

باید بپذیریم که نمی‌توانیم همیشه و به‌طور کامل از جوش‌های هورمونی جلوگیری کنیم ولی با چند روتین پوستی ساده، می‌توانیم تعداد و شدت جوش‌ها را کاهش دهیم:

• دو بار در روز صورت را با یک شوینده ملایم و متناسب با نوع پوست خود (چرب یا خشک) بشویید.
• از مرطوب‌کننده و ضد آفتاب غیر چرب و غیر کومدوژنیک استفاده کنید.
• جوش‌ها را فشار ندهید یا دست‌کاری نکنید.
• بعد از تعریق زیاد، در حد امکان لباس‌ها را تعویض کنید.
• ۸ ساعت خواب کافی در روز داشته باشید.
• استرس‌های روزانه را کنترل کنید؛ چون یکی از مهم‌ترین عوامل زدن جوش‌های هورمونی است.
• درمانی را که پزشک تجویز کرده مرتب انجام دهید و هرگز زودتر از موعد درمان را قطع نکنید.

منابع: my.clevelandclinic.org ، medicalnewstoday.com ،endocrinologist.com.sg