افتادگی رحم در زنان چه علائمی دارد؟

کد نظام پزشکی 108666

پزشک تاییدکننده: دکتر آزاده مهدیان

جراح و متخصص زنان، زایمان و نازایی از دانشگاه علوم پزشکی تهران و دارای مدرک تکمیلی سونوگرافی و لاپاراسكوپی پیشرفته از دانشگاه تهران

کد نظام پزشکی: 108666

افتادگی رحم در زنان زمانی اتفاق می‌افتد که رحم از جایگاه طبیعی خود به سمت پایین جابه‌جا می‌شود و شدت آن می‌تواند از درجات خفیف تا شدید در هر فرد متفاوت باشد. افتادگی رحم با پیامدها و نشانه‌های خود، روی جنبه‌های مختلف زندگی روزمره تأثیر می‌گذارد و احساس آرامش و اعتمادبه‌نفس فرد را کاهش می‌دهد.

افتادگی رحم چیست؟

افتادگی رحم یا بافت‌ها رحم (Uterine Prolapse) حالتی است که در آن عضلات و رباط‌های کف لگن که وظیفه نگه داشتن رحم در جای طبیعی خود را دارند، ضعیف یا کشیده می‌شوند. در نتیجه، رحم از موقعیت طبیعی‌اش پایین آمده و به سمت واژن یا در موارد شدیدتر، به بیرون از واژن حرکت می‌کند.

در درجات خفیف، رحم فقط کمی به سمت پایین می‌آید و ممکن است فرد متوجه علائم خاصی نشود اما در موارد شدید، رحم می‌تواند کاملا از دهانه واژن خارج و موجب درد، ناراحتی و در صورت هماهنگی با مشکلات مثانه، مشکلات ادراری شود.

علت افتادگی رحم چیست؟

علت افتادگی رحم معمولا به ضعف یا آسیب بافت‌ها و عضلات نگهدارنده رحم مربوط است. مهم‌ترین دلایل آن عبارتند از:

• بیشتر از یک زایمان و زایمان‌های دشوار
• چاقی
• یائسگی
• افزایش فشار مزمن داخل شکم، مانند سرفه طولانی یا یبوست مزمن
• سابقه جراحی در ناحیه عضلات و احشا لگن یا آسیب به بافت‌های پشتیبان رحم

علائم افتادگی رحم چیست؟

علائم افتادگی رحم در زنان بسته به شدت بیماری متفاوت است. در مراحل خفیف، ممکن است هیچ نشانه‌ای وجود نداشته باشد. در افتادگی رحم در دختران جوان، علائم معمولا خفیف‌ است و بیشتر به‌صورت احساس فشار یا ناراحتی در لگن بروز می‌کند.

با پیشرفت بیماری، این علائم معمولا واضح‌تر هستند، مانند:

• کمردرد یا احساس سنگینی پایین شکم
• یبوست یا دشواری در دفع
• احساس برآمدگی یا توده در واژن
• درد یا ناراحتی هنگام رابطه جنسی
• حس درد در ایستادن‌های طولانی‌مدت
• احساس فشار، کشیدگی یا سنگینی در ناحیه لگن
• درصورت هم‌زمانی با افتادگی مثانه: بی‌اختیاری ادرار، تکرر ادرار یا احساس تخلیه‌نشدن کامل مثانه
• ترشحات یا لکه‌بینی واژن در اثر اصطکاک بافت رحم با لباس یا پوست در موارد با افتادگی شدید

آیا افتادگی رحم خطرناک است؟

در بیشتر موارد، افتادگی رحم خطرناک نیست اما می‌تواند کیفیت زندگی فرد را به‌طور جدی تحت تاثیر قرار دهد و در مراحل پیشرفته، مشکلاتی جدی‌ زیر را ایجاد کند:

• اختلال در ادرار و دفع
• عفونت و زخم در بافت رحم یا واژن
• اختلالات جدی در عملکرد مثانه یا روده‌ها

افتادگی رحم چه عوارضی دارد؟

عوارض افتادگی رحم در زنان معمولا با پیشرفت این شرایط، شدیدتر می‌شود. مهم‌ترین عوارض افتادگی رحم، مثانه و انتها روده عبارتند از:

• عفونت کلیه‌ها
• زخم و التهاب بافتی
• درد هنگام رابطه جنسی
• درد در ناحیه زیر شکم و کمر
• لکه‌بینی و ترشحات غیرعادی واژن
• عفونت‌های مکرر واژن و مجاری ادراری
• بی‌اختیاری ادرار، احتباس ادرار، یبوست مزمن
• احساس خجالت، اضطراب یا کاهش اعتمادبه‌نفس

روش‌های تشخیص افتادگی رحم

تشخیص افتادگی رحم فقط با معاینه دقیق توسط پزشک متخصص زنان ممکن است. چون بسیاری از نشانه‌های آن شبیه مشکلاتی مثل افتادگی مثانه یا روده هستند، تشخیص درست بدون بررسی تخصصی و معاینه لگنی توسط پزشک دشوار است.

بنابراین تشخیص افتادگی رحم در منزل ممکن نیست. به‌عنوان مثال تشخیص افتادگی رحم با انگشت و لمس یک برآمدگی یا احساس توده در واژن می‌تواند نشانه‌ای از افتادگی رحم باشد اما تعیین نوع و شدت آن فقط باید توسط پزشک و از طریق معاینه تخصصی انجام شود.

چطور افتادگی رحم را درمان کنیم؟

درمان افتادگی رحم به درجه بیماری، سن و شرایط عمومی بدن بستگی دارد. روش‌های درمان به دو دسته کلی غیرجراحی و جراحی تقسیم می‌شوند:

درمان افتادگی رحم بدون جراحی

این روش‌ها معمولا برای موارد خفیف تا متوسط (درجه ۱ و ۲) استفاده می‌شوند.

• ورزش کِگل (Kegel)
• استفاده از پساری واژینال (Vaginal pessary)
• کاهش وزن در صورت اضافه وزن
• درمان یبوست و جلوگیری از زور زدن هنگام دفع
• ترک سیگار و کنترل سرفه‌های مزمن
• پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین

درمان‌های جراحی افتادگی رحم

در موارد شدید (درجه ۳ و ۴) برای درمان افتادگی رحم، جراحی انجام می‌شود.

جراحی ترمیمی رحم: که با به‌کارگیری روش‌هایی مانند معلق‌سازی رحم (Uterine Suspension)، رباط‌های لگنی را دوباره به رحم متصل می‌کند.

هیسترکتومی (برداشتن رحم): در موارد پیشرفته و زمانی‌که بیمار قصد بارداری ندارد، رحم از بدن خارج می‌شود.

چطور از افتادگی رحم جلوگیری کنیم؟

پیشگیری از افتادگی رحم، به چند عادت ساده و تقویت منظم عضلات کف لگن وابسته است. راه‌های پیشگیری از افتادگی رحم عبارتند از:

• کنترل وزن و تغذیه مناسب
• درمان سرفه و یبوست مزمن
• اجتناب از بلند کردن اجسام سنگین
• توجه به سلامت پس از زایمان
• انجام منظم ورزش کگل برای افتادگی رحم

کلام پایانی

افتادگی رحم و مثانه مشکلی نسبتا شایع میان خانم‌هاست، اما خوشبختانه قابل پیشگیری و درمان است. آگاهی از نشانه‌های اولیه این شرایط و مراجعه به‌موقع به پزشک می‌تواند از پیشرفت بیماری جلوگیری کند و احتمال نیاز به روش‌های تهاجمی‌تر مانند جراحی را کاهش دهد.

سوالات متداول افتادگی رحم

از کجا بدانیم افتادگی رحم داریم؟

شایع‌ترین نشانه افتادگی رحم احساس سنگینی در لگن، برآمدگی یا توده در واژن و گاهی نشت ادرار است. در مراحل پیشرفته، ممکن است خود فرد بیرون‌زدگی رحم را احساس یا مشاهده کند.

آیا درمان افتادگی رحم بدون جراحی ممکن است؟

در موارد خفیف تا متوسط می‌توان با ورزش‌هایی مثل کگل، استفاده از پساری واژینال و اصلاح سبک زندگی (مثل کنترل وزن و درمان یبوست) افتادگی را کنترل یا بهبود داد.

آیا افتادگی رحم باعث ناباروری می‌شود؟

در موارد خفیف معمولا خیر اما در درجات شدید ممکن است رحم در موقعیتی قرار گیرد که مانع لانه‌گزینی یا حفظ بارداری شود.

منبع: Mayoclinic ،Clevelandclinic