چرا دچار خشکی واژن می‌شویم؟ آیا درمان فوری دارد؟

کد نظام پزشکی 108666

پزشک تاییدکننده: دکتر آزاده مهدیان

جراح و متخصص زنان، زایمان و نازایی از دانشگاه علوم پزشکی تهران و دارای مدرک تکمیلی سونوگرافی و لاپاراسكوپی پیشرفته از دانشگاه تهران

کد نظام پزشکی: 108666

خشکی واژن از مشکلات شایع میان زنان است که می‌تواند در هر سنی اتفاق بیفتد. این وضعیت معمولا زمانی پیش می‌آید که رطوبت طبیعی واژن کم شود و احساس سوزش، خارش یا درد هنگام رابطه جنسی ایجاد کند. آشنایی با دلایل، علائم و عوارض خشکی واژن، نقش مهمی در پیشگیری از مشکلات و حفظ کیفیت زندگی دارد.

خشکی واژن چیست؟

واژن به‌طور طبیعی ترشحات و رطوبتی دارد که از غدد دهانه‌ رحم و دیواره‌های داخلی ترشح می‌شود. این رطوبت به حفظ سلامت واژن، پیشگیری از عفونت و ایجاد حس راحتی هنگام رابطه‌ جنسی کمک می‌کند. اگر میزان این ترشحات کاهش پیدا کند یا از بین برود، بافت داخلی واژن خشک، نازک و حساس می‌شود؛ به این حالت خشکی واژن (Vaginal Dryness) می‌گویند.

خشکی واژن نشانه چیست؟

خشکی واژن معمولاً ناشی از تغییرات هورمونی در دوران یائسگی، بعد از زایمان یا در طول شیردهی است. علاوه بر عوامل هورمونی، استفاده از شوینده‌های معطر، لباس زیر غیرنخی، رژیم غذایی نامتعادل، کم‌آبی بدن یا استرس مزمن هم در بروز آن نقش دارد.

علائم خشکی واژن

• احساس خشکی و کشیدگی در واژن
• خارش یا سوزش
• درد هنگام رابطه جنسی
• ترشحات کمتر یا غیرطبیعی
• افزایش حساسیت به عفونت‌های واژینال

علت خشکی واژن چیست؟

علت خشکی واژن معمولا تغییر در سطح هورمون‌های زنانه، به‌ویژه استروژن است. کاهش میزان این هورمون‌ باعث کاهش جریان خون در دیواره‌ واژن و اختلال در عملکرد غددی می‌شود که مسئول حفظ رطوبت طبیعی آن هستند.

• تغییرات هورمونی
• مصرف داروهای ضدحساسیت، ضد افسردگی، ضد اضطراب
• پرتودرمانی و شیمی‌درمانی
• استرس شدید
• تغذیه نامناسب
• سیگار کشیدن
• شست‌وشوی واژن با مواد شیمیایی نامناسب
• استفاده از دوش واژینال
• ورزش سنگین
• بیماری‌هایی مثل عفونت‌ واژینال و تنبلی تخمدان

خشکی واژن قبل از پریود

در روزهای قبل از شروع پریود، میزان استروژن در بدن کم می‌شود. این افت طبیعی هورمون باعث کاهش رطوبت در ناحیه واژن شده و ممکن است همراه با احساس خشکی، سوزش یا حساسیت باشد. این تغییر موقتی‌ست و بعد از شروع پریود، با افزایش دوباره سطح استروژن برطرف می‌شود.

مقاله مرتبط:

علت و علائم تغییرات هورمونی در دوران پریود

شاید بسیاری از ما فقط به خونریزی و دردهای فیزیکی دوران قاعدگی فکر می‌کنیم اما تغییرات هورمونی که د ... مطالعه

خشکی واژن بعد از پریود

بعد از پایان پریود، بدن برای بازگشت به تعادل هورمونی به زمان نیاز دارد. در این دوره، سطح استروژن هنوز پایین است و امکان دارد واژن برای چند روز خشک‌تر از حالت معمول باشد. کم‌آبی بدن هم می‌تواند شدت خشکی را در این دوران افزایش دهد.

خشکی واژن در بارداری

در دوران بارداری، تغییرات هورمونی بدن می‌تواند بر میزان و نوع ترشحات واژن تأثیر بگذارد. در بعضی از زنان باردار، افزایش هورمون پروژسترون باعث کاهش رطوبت طبیعی واژن و ایجاد احساس خشکی یا کشیدگی در این ناحیه‌ می‌شود.

خشکی واژن بعد از زایمان

بعد از زایمان، سطح استروژن به‌طور قابل‌توجهی کم می‌شود، به‌ویژه در مادرانی که شیرده هستند. این وضعیت خشکی واژن را به‌دنبال دارد. همچنین ترمیم بافت‌ها و بخیه‌های زایمان هم می‌تواند احساس ناراحتی و خشکی در این ناحیه را تشدید کند.

خشکی واژن در یائسگی

یائسگی یکی از شایع‌ترین زمان‌های بروز خشکی واژن است. در این مرحله، کاهش دائمی ترشح استروژن باعث نازک شدن بافت‌های داخلی و از بین رفتن رطوبت طبیعی واژن می‌شود. این تغییر که به نام آتروفی واژن هم شناخته می‌شود، می‌تواند سوزش، خارش واژن و کاهش میل جنسی را به‌همراه داشته باشد.

مقاله مرتبط:

یائسگی چیست و چه علائمی دارد؟

یائسگی یا پساقاعدگی مرحله‌ای طبیعی از زندگی زنان است که در آن، چرخه قاعدگی‌ برای همیشه متوقف می‌ش ... مطالعه

خشکی واژن بعد از شیمی‌ درمانی

شیمی‌درمانی و پرتو‌درمانی روی تخمدان‌ها تأثیر می‌گذارند و موجب افت شدید سطح استروژن می‌شوند. در نتیجه، خانم‌هایی که در حال طی‌کردن دوره شیمی درمانی هستند، ممکن است دچار خشکی شدید واژن شوند.

آیا خشکی واژن خطرناک است؟

خشکی واژن به‌خودی‌خود بیماری نیست اما بی‌توجهی به آن می‌تواند مشکلات دیگری به‌دنبال داشته باشد. وقتی رطوبت بافت واژن به‌طور مداوم کاهش پیدا کند، لایه مخاطی نازک‌تر شده و انعطاف آن کم می‌شود و خطر آسیب و عفونت افزایش پیدا می‌کند.

اصطکاک ناشی از خشکی ممکن است زخم‌های سطحی ایجاد کند که به‌مرور به التهاب یا عفونت قارچی و باکتریایی منجر می‌شوند.

همچنین از نظر روانی، درد و ناراحتی هنگام رابطه‌ جنسی ممکن است باعث کاهش میل، اضطراب یا سردی در روابط عاطفی شود.

چطور خشکی واژن را تشخیص دهیم؟

خشکی واژن معمولا با بروز علائم واضحی مانند سوزش یا درد هنگام رابطه جنسی خود را نشان می‌دهد. اما برای تشخیص دقیق‌تر روش‌های معمول به صورت زیر هستند:

بررسی علائم و سابقه بیمار: زمان شروع علائم، وضعیت پریود، داروهای مصرفی، بارداری یا یائسگی، اطلاعاتی هستند که پزشک توسط آنها بیماری را تشخیص می‌دهد.

معاینه لگنی: با بررسی بافت داخلی واژن از نظر رطوبت، رنگ، ضخامت و وجود التهاب، وضعیت فیزیولوژیکی ناحیه ارزیابی می‌شود.

آزمایش خون: در صورت نیاز برای سنجش سطح هورمون‌های زنانه یا بررسی عملکرد تخمدان‌ها، آزمایش خون انجام می‌شود.

نمونه‌برداری از ترشحات واژن: در مواردی که احتمال عفونت یا التهاب وجود دارد، نمونه ترشحات برای بررسی میکروسکوپی و تشخیص دقیق‌تر استفاده می‌شود.

درمان خانگی خشکی واژن

طول درمان خانگی خشکی واژن بستگی به شدت علائم و علت زمینه‌ای آن دارد ولی در کل می‌توان برای ایجاد حس راحتی و کم‌کردن علائم خشکی واژن، از روش‌های زیر استفاده کرد:

تغییر سبک زندگی: اجتناب از شوینده‌های قوی، استفاده از لباس‌ زیرهای نخی و حفظ بهداشت شخصی

ورزش‌های کف لگن: کاهش سطح استروژن در بدن می‌تواند باعث ضعف ماهیچه‌های واژن شود و این ضعف در تشدید آتروفی واژن نقش دارد. انجام تمرینات مخصوص کف لگن تا حدی در تقویت ماهیچه‌های اطراف واژن و کاهش خشکی واژن مؤثر است.

افزایش مصرف آب و تغذیه مناسب: هیدراته ماندن بدن و مصرف مواد غذایی سرشار از ویتامین‌ها و چربی‌های سالم

روش‌های پزشکی درمان خشکی واژن

استفاده از روش‌های پزشکی در درمان خشکی واژن، گاهی طول درمان کوتاه‌تری نسبت به درمان‌های خانگی دارد و با اطمینان بیشتری انجام می‌شود.

• کرم‌ها و ژل‌های موضعی حاوی استروژن مثل استروماین

• ژل‌ها و کرم‌های لوبریکانت غیرهورمونی

• RF و لیزرهای جوانساز

در همه موارد، مصرف داروها و محصولات هورمونی بدون تجویز پزشک توصیه نمی‌شود. انتخاب روش مناسب باید بر اساس شدت علائم، شرایط فرد و نظر متخصص انجام شود تا اثرات جانبی و آسیب‌های احتمالی به حداقل برسد.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر خشکی واژن با علائمی همراه باشد که زندگی روزمره یا روابط جنسی را تحت تأثیر قرار دهد، لازم است به پزشک مراجعه شود. به‌طور کلی:

• خشکی واژن با خارش شدید یا سوزش مداوم همراه باشد.
• احساس درد هنگام رابطه جنسی یا فعالیت‌های روزمره ایجاد شود.
• خون‌ریزی غیرطبیعی یا تغییرات قابل توجه در ترشحات واژن مشاهده شود.
• خشکی طولانی‌مدت یا با عفونت‌های مکرر همراه باشد.

کلام پایانی

خشکی واژن یک مشکل شایع اما قابل کنترل است. آگاهی از علائم و تشخیص به‌موقع نقش مهمی در پیشگیری از عوارض و حفظ سلامت جنسی دارد. با مراجعه به پزشک و رعایت نکات ساده‌ بهداشتی، می‌توانید احساس راحتی و آرامش در زندگی روزمره را به‌طور چشمگیری بهبود دهید.

منابع: NHS، Clevelandclinic